Quốc Tử Giám và dấu xưa khoa cử

PTVN – Giữa những ngày cả nước bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, những câu chuyện về sự học, về khoa cử và truyền thống hiếu học của dân tộc lại gợi nhiều suy nghĩ.

Nhắc đến lịch sử giáo dục Việt Nam, có lẽ không thể không nhắc đến Văn Miếu – Quốc Tử Giám, nơi được xem là trường đại học đầu tiên của nước ta và là biểu tượng cho truyền thống tôn sư trọng đạo, trọng dụng nhân tài suốt nhiều thế kỷ.

Bước qua những mái ngói cổ kính, những khoảng sân rợp bóng cây và những lớp kiến trúc mang đậm dấu ấn thời gian, người ta có cảm giác như đang đi ngược dòng lịch sử để trở về với một thời đại mà việc học được xem là con đường quan trọng để lập thân, giúp đời và phụng sự quốc gia.

Trong khuôn viên ấy, bên cạnh những di tích quen thuộc, còn có không gian trưng bày giới thiệu về nền khoa cử Việt Nam qua nhiều triều đại. Những tấm bia đá, những dòng văn bia, những câu chuyện về các bậc hiền tài, danh nho và những người đỗ đạt đã góp phần tạo nên diện mạo văn hóa, chính trị và học thuật của đất nước.

Đặc biệt, trên bia tiến sĩ khoa Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bảo thứ 3 (1442), học giả Thân Nhân Trung đã để lại một tư tưởng nổi tiếng:

“Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn. Vì thế các bậc đế vương thánh minh không đời nào không coi việc giáo dục nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun bồi nguyên khí là việc đầu tiên.”

Hơn năm thế kỷ trôi qua, những dòng chữ ấy dường như vẫn còn nguyên giá trị. Những kỳ thi của ngày xưa đã lùi vào lịch sử, chiếc lều chõng của các sĩ tử chỉ còn lại trong thơ văn và ký ức. Thế nhưng tinh thần hiếu học, ý thức trau dồi tri thức và khát vọng đóng góp cho xã hội vẫn luôn là một dòng chảy liên tục trong đời sống dân tộc.

Nhìn lại những dấu tích trải bao gió sương lịch sử hay không gian phục dựng trưng bày tại Quốc Tử Giám, điều còn đọng lại không chỉ là câu chuyện về công danh hay bảng vàng bia đá. Đó còn là câu chuyện về sự học, về trách nhiệm của người trí thức và về niềm tin của tiền nhân rằng sự hưng thịnh của đất nước luôn gắn liền với việc bồi dưỡng và trọng dụng hiền tài.

Nhân mùa thi năm nay, xin được chia sẻ một số hình ảnh ghi nhận tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám như một lời nhắc nhớ về truyền thống hiếu học đã được vun bồi qua nhiều thế hệ, và cũng là lời chúc gửi đến các sĩ tử đang bước qua một dấu mốc quan trọng trên hành trình trưởng thành của mình.

Phùng Anh Quốc