CÔ NHẪN

CÔ NHẪN

Chùa Vạn Thiện, ngày 20 tháng 10 năm 2026

“Cô Nhẫn”, tiếng gọi thân thương ấy tôi vẫn thường dành cho người bạn học cũ cách đây 35 năm tại lớp học gia giáo của Cố Hòa thượng Thích Quảng Hạnh, nơi tịnh thất Từ Nghiêm thuộc khu vực Đại Tòng Lâm.

Cô là Ni trưởng Thích nữ Tịnh Nhẫn, vị khai sơn chùa Diệu Nghiêm. Ngày ấy, khu vực Đại Tòng Lâm có hai vị Ni đồng pháp hiệu Tịnh Nhẫn. Riêng Cô người gầy guộc, mảnh khảnh nên chư Tăng Ni thường thương mến đặt cho biệt danh “Nhẫn ròm” hay “Nhẫn B” từ những năm 90 của thế kỷ trước.

Quê gốc Quảng Nam, Cô ra đất thần kinh Huế xuất gia tu học với Sư bà Diệu Không tại Tổ đình Hồng Ân. Trưởng thành từ môn phái Trúc Lâm, Cô sớm có một nền tảng chuyên sâu về nội điển Hán tạng. Nhưng điều làm tôi kính quý nhất ở Cô không chỉ là kiến thức, mà chính là cốt cách thanh cao, hạnh nguyện thầm lặng và tấm lòng khiêm cung hết mực. Chính phong thái ấy đã khiến chư Tăng Ni ai nấy đều mến thương, kính trọng.

Kỷ niệm lớp học xưa và quyển từ điển tra cứu miễn công

Năm 1992, cứ mỗi tuần hai ngày thứ Ba và thứ Năm, tôi lại được gặp Cô cùng chư Thầy Cô khác tại lớp gia giáo tịnh thất Từ Nghiêm. Lớp học ngày ấy chuyên nghiên cứu các bộ kinh luận lớn như kinh Lăng Nghiêm, kinh Kim Cang, luận Đại thừa Khởi Tín, luận Nhân minh… và ngữ pháp Hán cổ.

Hòa thượng dạy học rất nghiêm. Có những buổi Ngài đọc chính tả bằng âm Hán Việt, chúng tôi phải tự suy nghĩ để viết ra chữ Hán rồi dịch nghĩa. Chữ Hán vốn dĩ “nhất tự lục nghì”, gặp những chữ có nhiều nghĩa là cả lớp lại bí, í ới hỏi nhau. Trong lớp, Cô là người có vốn từ vựng vững vàng nhất. Tôi hay quay sang hỏi: “Chữ ‘chi’ nào vậy cô Nhẫn? Chữ ‘kỳ’ nào vậy cô Nhẫn?”

Cô chẳng khác nào quyển từ điển tra cứu miễn công của tôi. Mặc cho tôi hay phiền phức, Cô luôn hoan hỷ mỉm cười trả lời bằng chất giọng miền Trung đặc sệt, thâm trầm và thân thiện: “Chữ ni nè Thầy…”

Tôi vẫn nhớ như in một buổi làm bài tập, Hòa thượng đọc câu: “Bát-nhã vi môn, đắc môn nhi nhập dã; Bồ-đề thị đạo, trực đạo tức hành chi.” (般若為門，得門而入也；菩提是道，直道即行之). Cả lớp liếc nhìn bài nhau, ai cũng ngập ngừng bỏ trống một chỗ vì ngờ ngợ giữa chữ “dã” hay “giả”, rồi xầm xì bàn tán… Câu này vốn không khó, nhưng chẳng hiểu sao ai cũng sợ sai nên không dám viết tròn câu. Cuối cùng, Cô là người duy nhất viết đúng và trọn vẹn nhất.

Tình pháp lữ qua những ngày cơ hàn

Năm 1994, tôi lâm trọng bệnh phải nằm viện hơn ba tháng mới về lại Viện Chuyên Tu, ai cũng nghĩ tôi khó lòng qua khỏi. Vậy mà vài ngày là Cô nấu cháo mang sang cho tôi. Nhìn thấy tôi gầy trơ xương, ngày nào tới Cô cũng khóc vì sợ tôi dứt đường sanh mệnh. Sư ông thấy vậy nhẹ nhàng an ủi: “Con ơi đừng có lo, Thiện Thuận về chùa là hết chết rồi. Con ốm lắm đó, lo sức khỏe đi…”

Thỉnh thoảng, Cô lại mang sang cho tôi khi thì trái điều khìa, khi thì nấm tràm kho sả ớt để “tẩm bổ”. Món ăn đạm bạc của một thời thiếu thốn đất Tòng Lâm nắng gió thật ra chẳng có mấy chất dinh dưỡng, nhưng lại đong đầy ấm áp tình người buổi cơ hàn, sưởi ấm lòng tu sĩ giữa lúc nguy nan.

Thấy tôi mặc bộ đồ vạt hò vá tay, Cô âm thầm may tặng hai bộ màu lam mới. Thấy chiếc áo thông y nâu bạc màu sờn vai, Cô lại lặng lẽ ngồi may cho tôi một chiếc áo mới… Điều dễ thương là mỗi lần đưa cho tôi món đồ gì, Cô cũng đều nói một câu chân chất, thân thương: “Có cái ni cho thầy nè…!”

Thời ấy, Cô nhận may pháp phục cho Tăng sinh để tự túc kinh tế. Đường kim mũi chỉ của Cô tinh xảo vô cùng, nhưng Cô lấy giá rất rẻ để trợ duyên cho người tu học. Có những vị Tăng sinh hoàn cảnh quá tội nghiệp, Cô lại chẳng lấy một đồng tiền công.

Đời sống thanh bần của Thầy trò Cô tại ngôi tịnh thất bé nhỏ cứ trôi qua lặng lẽ như tiếng máy may chậm rãi đạp bằng chân. Từng mũi kim đường chỉ từ từ đưa đi, như khâu lại thời gian của từng tâm niệm hướng đạo thanh tịnh.

Mấy bận đổi thay và nghĩa tình mộc mạc

Năm 1999, khu vực Đại Tòng Lâm quy hoạch, Viện Chuyên Tu dời về làng Vạn Hạnh. Các chùa thất quanh đó cũng phải thu mình lại cho phù hợp với dự án lớn của Hòa thượng Hộ Pháp. Tịnh thất Diệu Nghiêm bé nhỏ của Cô rộng khoảng 2.000m² cũng hòa theo dòng chảy đổi thay, thu gọn lại chỉ còn gần 200m²…

Cô vẫn an nhẫn đứng đó, sống đúng như ý nghĩa cái tên mà Sư bà đã ban cho như một định mệnh. Sống ở đó 10 năm, tôi biết Cô đã chịu bao nhiêu thiệt thòi, nhẫn nại trước những thị uy, tranh lấn của các gian nhà lân cận.

Nhiều lần xuống Viện Chuyên Tu thăm Sư ông và tôi, Cô đều tâm sự:

• Thầy ơi, Viện Chuyên Tu dời đi như thiếu cái gì đó ở Tòng Lâm, chùa mô cũng buồn và nhớ thầy hết.

• Thì tui cũng có lên thăm các huynh đệ mà, có bỏ đi luôn đâu Cô.

• Nhưng thầy dời đi là nó xa cách răng đó… thầy ơi!

Tình cảm huynh đệ đồng học ngày đó mộc mạc, chân tình và thân thiết đến thế!

Lời hẹn dở dang và chuyến trở về lúc nửa đêm

Cách đây gần một tháng, Cô gọi điện cho tôi: “Thầy ơi, thầy chọn ngày mô thuận tiện lên chùa cúng giỗ Sư Bà giúp con với. Lâu rồi con không có cúng ở đây, chỉ về Huế cúng thôi.”

Tôi chọn ngày, Cô vui lắm. Tôi dặn Cô: “Ngày đó tôi với các thầy chùa Vạn Thiện lên tụng kinh cho, Cô đừng có bày ra làm chi cho mệt nghe, nấu cho thầy trò tui người tô bánh canh là được rồi.” Cô cười đáp: “Rứa cũng được, ăn bánh canh ngồi hàn huyên cho vui nghe thầy.”

Thế nhưng chỉ ba ngày sau, điện thoại tôi reo lên hiện tên Cô trong danh bạ. Bắt máy, đầu dây bên kia không phải là giọng nói thâm trầm của Cô, mà là tiếng khóc nghẹn ngào của Sư cô thị giả: “Thầy ơi, Sư con mới tịch rồi! Sư con dặn, Sư có gì nhớ điện báo cho thầy hay…!”

Trời đất như sụp đổ… Tôi bàng hoàng, nghẹn lời, nước mắt chực trào ra. Cố giữ bình tĩnh, tôi hỏi thăm việc tang lễ rồi vội vã xếp lại công việc Phật sự ở xa để trở về.

Tôi về đến chùa Diệu Nghiêm khi đồng hồ đã điểm 23 giờ đêm. Quý Sư cô dẫn tôi vào nơi an trí nhục thân của Cô, thật đơn sơ và lặng thầm như chính cuộc đời Cô khi còn sinh tiền. Cô nằm im lìm trên chiếc đơn nhỏ, thân xác hao gầy chỉ còn vỏn vẹn 32kg.

Lúc trước, Cô từng gửi gắm tôi vài điều về chùa chiền và đệ tử còn nhỏ dại: “Thầy ơi, con không biết chi hết. Con có chi thì thầy hoan hỷ lo giúp con việc thủ tục thừa kế chùa Diệu Nghiêm cho đệ tử được yên ổn tu hành nghe…”

Ngồi trên chiếc ghế kê vội bên đầu đơn Cô nằm, tôi thầm thì nói những lời tiễn biệt, để Cô yên tâm xả bỏ báo thân, theo hạnh nguyện độ sanh mà đi vào thế giới vô tung bất diệt. Lòng tôi miên man nỗi niềm về một kiếp nhân sinh phù trầm, huyễn mộng.

Khói hương cửa Thiền và chút hương vị còn vương

Chiều nay, Thầy trò tôi lên chùa Diệu Nghiêm để thực hiện lời hứa với Cô: tụng kinh cúng giỗ Sư Bà, dù ngày giỗ chính đã qua. Nhưng có lẽ, buổi tụng kinh này là dành cho Cô thì đúng hơn.

Đứng trước di ảnh của Cô, tôi không khỏi bùi ngùi nhớ về người bạn học ngày xưa, dù Cô lớn hơn tôi gần 20 tuổi: Tôi nhớ những tô mì Quảng Cô tự tay nấu mang xuống cúng dường đại chúng an cư chùa Vạn Thiện lúc 5 giờ sáng, mỗi tháng một lần; Tôi còn nhớ những bịt nấm bào ngư trắng Cô trồng thu hoạch mớ đầu tiên mang xuống chùa cho quý thầy nấu ăn; Tôi nhớ những tô bánh canh, bánh bèo hương vị miền Trung đậm đà mỗi bận ghé thăm; Tôi nhớ những câu chuyện chữ Hán mắc mứu không dịch nổi ngày xưa mà Cô thường kể lại bằng giọng nói u hoài, nuối tiếc… Và tôi nhớ một người bạn tu trọn vẹn đạo hạnh: khiêm cung và từ ái, nhẫn nại và trí tuệ, mẫu mực và chân tình.

Vừa bước vào quỳ niệm hương, trời bất chợt đổ mưa tầm tã. Thầy trò tôi đứng tụng kinh giữa tiếng mưa rơi, như tụng cho chính tâm mình nghe… Một con bướm nhỏ từ đâu bay đến, chập chờn trước mặt rồi nhẹ nhàng đậu lên đôi bàn tay đang chắp lại của tôi. Tôi tin rằng Cô đã trở về, cùng tôi tụng kinh cúng giỗ Sư Bà, tâm nguyện cuối cùng của người bạn cũ nay đã tròn ước nguyện.

Tụng kinh xong thì mưa cũng vừa tạnh. Các Sư cô đệ tử mời tôi ra dùng nước. Lòng tôi lại ngậm ngùi khi nhìn thấy tô bánh canh miền Trung mang đậm hương vị đặc thù xứ Huế, món ăn mà Cô vẫn thường nấu cho tôi mỗi lần ghé Diệu Nghiêm.

Tôi khẽ nói: “Các con nấu chi cho cực vậy?” Sư cô thị giả chắp tay bạch, ánh mắt đầy u buồn: “Dạ, con không nấu bánh canh đãi Thầy thì Sư con quở chết…”

Tôi mệt lắm sau chuyến hoằng pháp ở Đại Hàn mới về sáng nay, nhưng vẫn cố gắng ăn hết một tô bánh canh đầy, như một cách cố níu giữ chút nghĩa tình huynh đệ của một thời gian khó. Chẳng phải để luyến lưu ảo giác muôn màu của trần thế, mà chỉ để thấy lòng mình ấm áp khi giữ trọn vẹn thân tình pháp lữ của một người sống trọn đời không vướng bã lợi danh, làm hành trang tư lương quý giá cho con đường tu học của chính mình.

Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.