Đứa bé mắc kẹt trong lòng mỗi chúng ta

Có một câu đùa trôi qua màn hình điện thoại, làm người ta bật cười rồi lướt tiếp:

Cười xong, nếu chịu ngồi yên một chút, ta sẽ giật mình. Bởi đứa bé ấy không ở trong cái ảnh nền đỏ chói kia. Nó ở trong lòng mỗi chúng ta, và nó mắc kẹt từ rất lâu rồi.

Hai tiếng nói thì thầm mỗi ngày

Buổi sáng đứng trước ly cà phê bốn mươi nghìn, một tiếng nói bảo: “Pha ở nhà cho rẻ, để dành.” Tiếng kia cãi lại: “Cực khổ cả tuần, uống ly cà phê cũng tiếc à? Sống được mấy nỗi.”

Cuối tháng nhìn cái áo ưng ý, tiếng nói thứ nhất tính toán tiền điện tiền nước. Tiếng nói thứ hai vỗ vai: “Mua đi, ta chỉ sống một lần.”

Hai tiếng nói ấy cãi nhau suốt một đời người. Người mẹ quê chắt bóp từng đồng, gói ghém trong cái khăn mùi soa, đến lúc nhắm mắt vẫn chưa dám tiêu cho mình một bữa ngon. Đứa con thành phố quẹt thẻ mua vui, sáng hôm sau tỉnh dậy thấy lòng trống rỗng hơn cả cái ví. Hai con người, hai thế hệ, tưởng là đối nghịch, mà hóa ra cùng mắc kẹt trong một cái bẫy.

Bởi vì cả hai đều không bình an.

Người tiết kiệm vì sợ — sợ thiếu, sợ mai sau, sợ cái nghèo đuổi theo sau lưng. Người tiêu xài vì thèm — thèm được lấp đầy, thèm một niềm vui chớp nhoáng để quên đi cảm giác thiếu thốn ở bên trong. Một bên bị nỗi sợ cầm tù, một bên bị cơn khát dẫn dắt. Cả hai đều đang khổ, chỉ là khổ theo hai kiểu khác nhau.

Lối ra mà người xưa đã chỉ

Nhà Phật có bốn chữ rất đỗi hiền lành: thiểu dục tri túc — ít muốn, biết đủ.

Nghe qua tưởng là dạy người ta kham khổ, nhịn ăn nhịn mặc, sống cho cằn cỗi. Nhưng không phải. Thiểu dục tri túc không đứng về phía “tiết kiệm” để chống lại “hưởng thụ”. Nó đứng ở một chỗ khác hẳn — chỗ mà đứa bé trong lòng ta chưa bao giờ được dẫn tới.

Ít muốn không phải là cấm mình ham muốn, mà là bớt để cho lòng nhẹ đi. Cái ham muốn giống như nước biển: càng uống càng khát. Người ít muốn không phải người nghèo nàn, mà là người giàu có nhất — vì họ không còn bị cái “muốn thêm” rượt đuổi nữa.

Biết đủ lại càng đẹp. Biết đủ không phải là có nhiều, mà là biết dừng đúng lúc lòng đã an. Người biết đủ ăn bát cơm thấy ngon, uống ngụm nước thấy mát, ngồi với con cái buổi tối thấy đời đáng sống. Họ không phải đợi đến khi mua được cái này, đạt được cái kia mới cho phép mình hạnh phúc.

An nhiên giữa đời thường

Bạn có để ý không, người hạnh phúc nhất quanh ta thường không phải người giàu nhất, cũng chẳng phải người dè sẻn nhất.

Đó là bà cụ bán xôi đầu hẻm, sáng nào cũng tươi cười, lời lãi chẳng bao nhiêu mà gương mặt sáng như đèn. Là người cha sửa xe, tối về xếp lại đồ nghề, ngồi ăn cơm với vợ con, nồi cá kho thôi mà cười nói rổn rảng. Họ không mắc kẹt giữa “tiết kiệm” và “sống một lần”, vì họ đã đi qua được cả hai.

Họ tiêu khi cần tiêu, không phải vì sợ; họ dừng khi cần dừng, không phải vì tiếc. Đồng tiền với họ là phương tiện, không phải ông chủ. Và vì thế, lòng họ rộng. Cái rộng ấy không mua được bằng tiền, cũng không giữ được bằng cách nhịn tiền. Nó đến từ một chữ thôi: đủ.

Trở về với đứa bé trong lòng

Đứa bé mắc kẹt trong cái status kia thật ra đang chờ một người lớn đến dắt nó ra. Không phải dắt nó về phía hà tiện, cũng không xui nó lao vào tiêu pha. Mà là ngồi xuống bên nó, dạy nó một điều giản dị:

Con không cần phải chọn giữa sợ hãi và thèm khát. Có một chỗ thứ ba, nơi con chỉ cần sống tỉnh thức và biết đủ.

Tỉnh thức là biết rõ mình đang mua vì cần hay mua vì trống vắng; đang giữ vì khôn ngoan hay giữ vì sợ hãi. Chỉ cần nhìn rõ thôi, hai tiếng nói thì thầm kia tự khắc lặng xuống.

An định là khi lòng không còn bị giằng co nữa. Tiêu hay không tiêu, có hay không có, lòng vẫn yên. Cái yên ấy mới là thứ “sống một lần” đáng để sống — không phải một đời chạy theo niềm vui chớp tắt, mà một đời được thật sự bình an trong từng việc nhỏ.

Ta chỉ sống một lần trên đời, đúng vậy. Nhưng sống một lần không có nghĩa là phải vung tay cho hết, cũng không có nghĩa phải nắm chặt đến quắt queo bàn tay. Sống một lần, nên sống cho tỉnh và sống cho an.

Để đến cuối con đường, khi nhìn lại, ta không tiếc vì đã tiêu hoang, cũng không tiếc vì đã hà tiện. Ta chỉ mỉm cười, như bà cụ bán xôi, như người cha sửa xe — vì đã sống một đời biết đủ.

Và đứa bé trong lòng, cuối cùng, được thôi mắc kẹt.