“Nhà máy lên men sinh học” bên trong dạ cỏ bò
Bò, dê, cừu và nhiều loài động vật nhai lại sở hữu một hệ tiêu hóa đặc biệt giúp chúng có thể chuyển hóa cỏ và các loại thực vật giàu chất xơ thành nguồn dinh dưỡng phục vụ sinh trưởng. Khác với động vật dạ dày đơn như lợn hay gia cầm, bò có hệ dạ dày gồm bốn ngăn, trong đó dạ cỏ đóng vai trò như một “bể lên men sinh học” tự nhiên.
Bên trong dạ cỏ tồn tại một hệ sinh thái vi sinh vật cực kỳ phức tạp gồm vi khuẩn, nấm, động vật nguyên sinh và đặc biệt là nhóm vi khuẩn cổ sinh khí mê-tan, còn gọi là methanogens. Lượng khí mê-tan hình thành sẽ được thải ra ngoài chủ yếu thông qua hoạt động ợ hơi, chiếm tới khoảng 90-95% tổng lượng mê-tan phát sinh từ bò.
Theo Tổ chức Nông lương Liên Hợp Quốc (FAO), ngành chăn nuôi đóng góp khoảng 14,5% tổng lượng phát thải khí nhà kính do con người tạo ra trên toàn cầu. Trong đó, phát thải từ quá trình lên men dạ cỏ của gia súc nhai lại chiếm tỷ trọng rất lớn. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy một con bò trưởng thành có thể phát thải từ 70 đến hơn 120 kg khí mê-tan mỗi năm, tùy thuộc vào giống, khẩu phần ăn và điều kiện chăn nuôi.
Điều đáng chú ý là mê-tan có khả năng giữ nhiệt trong khí quyển mạnh hơn nhiều lần so với CO₂ trong khoảng 20 năm đầu sau khi phát thải. Chính vì vậy, giảm mê-tan từ chăn nuôi đang được xem là một trong những giải pháp nhanh nhất để làm chậm tốc độ nóng lên toàn cầu. Tuy nhiên, dưới góc độ dinh dưỡng vật nuôi, lượng mê-tan bị thải ra cũng đồng nghĩa với việc một phần năng lượng từ thức ăn đã bị thất thoát.
Điều đó có nghĩa là nếu giảm được lượng mê-tan phát sinh, phần năng lượng này có thể được chuyển hóa thành tăng trọng, sản lượng sữa hoặc hiệu quả sinh sản.
Cuộc cách mạng công nghệ nhằm giảm phát thải từ “tiếng ợ hơi”
Trong nhiều năm qua, các viện nghiên cứu và doanh nghiệp trên thế giới đã đầu tư mạnh vào việc tìm kiếm giải pháp cắt giảm mê-tan từ dạ cỏ mà không ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi. Một trong những hướng đi được chú ý nhất là bổ sung một số loại phụ gia tự nhiên có thể làm giảm hoạt động của nhóm vi khuẩn sinh mê-tan trong dạ cỏ. Như một số hợp chất chiết xuất từ rong biển đỏ đã cho kết quả rất khả quan khi có thể giảm đáng kể lượng mê-tan phát sinh trong quá trình tiêu hóa.
Song song với giải pháp dinh dưỡng, công nghệ chọn giống cũng đang được nghiên cứu mạnh mẽ.Các nhà khoa học phát hiện rằng một số cá thể bò có khả năng phát thải mê-tan thấp hơn những cá thể khác dù có cùng chế độ ăn uống. Điều này mở ra cơ hội xây dựng các chương trình nhân giống nhằm tạo ra đàn vật nuôi có hiệu quả sử dụng thức ăn tốt hơn và phát thải thấp hơn.
Ngoài ra, các công nghệ cảm biến và trí tuệ nhân tạo cũng đang được ứng dụng để đo lường phát thải mê-tan từ từng cá thể vật nuôi trong thời gian thực. Dữ liệu thu thập được giúp các nhà chăn nuôi đánh giá hiệu quả của khẩu phần ăn, theo dõi sức khỏe đàn vật nuôi và xây dựng chiến lược giảm phát thải chính xác hơn.
Tại Việt Nam, ngành chăn nuôi hiện đang chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng phát thải khí nhà kính của lĩnh vực nông nghiệp. Trong những năm gần đây, nhiều chương trình nghiên cứu đã được triển khai nhằm đánh giá khả năng áp dụng các giải pháp giảm mê-tan từ gia súc nhai lại.
Tại hội nghị COP26 tổ chức năm 2021, Việt Nam đã cam kết mạnh mẽ đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, giảm 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020. Mục tiêu này đang đặt ra nhiều thách thức cho ngành chăn nuôi trước sự phát triển như hiện nay. Ông Phùng Đức Tiến, thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi Trường cho biết: “Phát triển chăn nuôi nói chung, chăn nuôi bò thịt nói riêng phải tính đến kế hoạch triển khai thực hiện các cam kết của Việt Nam tại COP26, đưa ra phát thải ròng về 0 vào năm 2050. Theo đó, phải đảm bảo tổng lượng phát thải khí mê tan không vượt quá 96,4 triệu tấn CO2 tương đương. Phát thải khí nhà kính trong ngành chăn nuôi giảm 18%; trong đó, phát thải khí metan trong chăn nuôi không vượt quá 16,8 triệu tấn năm 2025 và 15,2 triệu tấn năm 2030”.
Thay vì coi mê-tan là sản phẩm tất yếu của chăn nuôi, các nhà khoa học ngày nay đang chứng minh rằng nguồn phát thải này hoàn toàn có thể được kiểm soát. Và khi mỗi kilogram thức ăn được sử dụng hiệu quả hơn, lợi ích không chỉ thuộc về người nông dân mà còn góp phần giảm áp lực lên khí hậu toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.
Phạm Hương Ly
thải mê-tan #Giảm #phát #thải #mêtan #toàn #cầu #từ #cắt #giảm #tiếng #ợ #hơi #của #bò1787562532
