Một thế giới của cỏ dại và bùn đất

Mùa gieo trồng lại về trên mảnh đất quê tôi. Và năm nào cũng vậy, tôi lại đối diện với cùng một nghịch lý kỳ lạ: tôi yêu làm vườn, nhưng chẳng muốn bắt tay vào làm.

Nhiều người hình dung những luống rau và bồn hoa lúc nào cũng đẹp đẽ. Có lẽ điều đó đúng ở những bang miền Nam nước Mỹ, nơi dường như chỉ có ba mùa: mùa mưa, mùa hè, và… một mùa hè còn nóng hơn nữa.

Nhưng ở miền Bắc, chúng tôi có đủ bốn mùa.

Mùa hè và mùa thu thật lộng lẫy. Mùa đông cũng có vẻ đẹp riêng, khi vạn vật ngủ yên dưới lớp tuyết trắng.

Chỉ có đầu xuân là khu vườn trở nên xấu xí.

Cỏ dại bao giờ cũng mọc lên trước tất cả. Còn nơi nào cỏ chưa kịp chiếm lĩnh thì chỉ là một vũng đất nâu nhão nhoẹt.

Nghĩ cũng lạ: sự sống đầu tiên trở lại sau mùa đông lại là thứ sự sống mà ta không hề mời gọi.

Điều đó có nghĩa là rất nhiều việc đang chờ tôi phía trước.

Tôi phải nhổ cỏ, đồng thời lựa riêng những loại có thể làm thức ăn cho đàn thỏ. Tôi phải sửa lại những luống trồng đã không vượt qua nổi mùa đông.

Năm ngoái tôi trồng thêm vài loài hoa lâu năm, hy vọng chúng sẽ tự trở lại hết năm này sang năm khác và mang mật ngọt đến cho lũ ong.

Một số đã sống sót.

Nhưng nhiều cây thì không.

Thế là tôi lại phải ngồi tính xem nên làm gì tiếp theo.

Tôi biết rất rõ niềm vui và sự mãn nguyện mình sẽ có vào cuối hè, khi mọi thứ cùng nở rộ và khu vườn bừng lên rực rỡ.

Tôi có thể hình dung nụ cười trên gương mặt người thân khi tôi mang rau quả tươi đến từng nhà.

“Khoai tây thu hoạch rồi nhé, còn có cả trứng nữa… ai lấy nào?”

Đó sẽ là tin nhắn tôi gửi vào nhóm gia đình, rồi bật cười khi mọi người thi nhau “xí phần” trước.

Chỉ nghĩ đến thôi cũng đủ khiến lòng tôi ấm lại.

Nhưng tương lai ấy, lúc này, vẫn còn rất xa.

Ngay lúc này, trời lạnh, mưa rơi, và thế giới quanh tôi chỉ toàn bùn đất, cỏ dại cùng những thân cây đã chết.

Tôi cũng đang phải đối diện với một sự thật buồn: trồng trọt là công việc của tuổi trẻ.

Làm vườn gần như chảy trong máu tôi.

Cả bên nội lẫn bên ngoại đều là những gia đình nông dân.

Khi rời nông trại lên các thành phố công nghiệp phía Bắc kiếm sống, họ vẫn giữ lại một phần đời cũ bằng những khu vườn sau nhà.

Tuổi thơ tôi lớn lên giữa những khu vườn ấy.

Thế nhưng chẳng hiểu bằng cách nào, tôi lại bỏ lỡ khoảnh khắc chúng lần lượt biến mất.

Chắc hẳn đã có một năm nào đó là năm cuối cùng cha tôi đẩy chiếc máy xới qua mảnh vườn để trồng cà chua.

Nhưng tôi không nhớ nổi đó là năm nào.

Chắc hẳn cũng đã có một buổi chiều cuối cùng ông nội gọi tôi sang lấy mớ cải mang về cho mẹ, như ông vẫn làm mỗi năm.

Nhưng dù cố đến mấy, tôi cũng không lần ra được buổi chiều ấy.

Bởi những lần cuối cùng hiếm khi tự xưng tên.

Chúng đi qua đời ta y hệt mọi lần khác — cũng bàn tay ấy, cũng mảnh vườn ấy, cũng câu dặn dò ấy. Chỉ khác một điều: chúng không bao giờ quay lại.

Ta chỉ nhận ra một cánh cửa đã khép khi đứng trước nó, rất lâu về sau.

Tôi chỉ biết rằng có một năm, những khu vườn vẫn còn đó.

Rồi sang năm sau, chúng đã biến mất.

Không khó để hiểu vì sao.

Cha mẹ tôi có thêm con.

Cha ngày càng bận rộn với công việc và những buổi đưa đón lũ trẻ đi thi đấu.

Ông nội thì già đi, như mọi người đàn ông rồi sẽ già đi.

Và có một ngày, mảnh đất cứng đầu kia không còn chịu khuất phục trước lưỡi cuốc của ông nữa.

Đất vẫn là đất ấy. Chỉ có đôi tay là không còn như xưa.

Đó là cuộc đời.

Vì thế, dù háo hức bước vào một mùa gieo trồng mới, lòng tôi vẫn man mác buồn.

Bởi tôi biết sẽ đến một mùa hè nào đó, những luống rau của tôi sẽ nằm trống.

Những bồn hoa sẽ bị cỏ dại phủ kín.

Cách đây hơn hai nghìn năm trăm năm, Đức Phật đã gọi tên điều ấy.

Ngài gọi đó là vô thường.

Ngài dạy rằng mọi thứ trong vũ trụ này đều đang trôi. Không có gì đứng yên — kể cả nỗi buồn đang đứng yên trong ta lúc này.

Chính vô thường là nguồn cơn của bao khổ đau trong đời, bởi sự đổi thay hiếm khi diễn ra đúng như điều ta mong muốn.

Bộ phim ta yêu thích kết thúc mà vẫn còn dang dở bao nút thắt.

Sếp giao thêm việc nhưng không tăng lương.

Và ngay cả khi ta đạt được điều mình mong, ngay cả khi cuộc đời diễn ra đúng như kỳ vọng, vẫn luôn có một lời nhắc thầm lặng:

Điều này sẽ không kéo dài mãi.

Niềm vui rồi cũng hóa thành tro trên đầu lưỡi.

Nhưng vô thường không chỉ là bàn tay lấy đi. Nó còn là bàn tay gieo xuống.

Chính vì không có gì đứng yên nên hạt giống mới nứt vỏ, mầm non mới đội đất, nụ mới thành hoa. Nếu vạn vật thường hằng, hạt giống sẽ mãi mãi chỉ là hạt giống — nguyên vẹn, và vô sinh.

Cái quy luật rồi sẽ bỏ trống những luống rau của tôi, cũng chính là quy luật đang làm chúng xanh lên mỗi độ xuân về.

Ta không thể chỉ nhận phần hoa mà từ chối phần tàn. Chúng là hai mặt của cùng một chuyển động.

Nếu câu chuyện chỉ dừng ở đó, thì quả thật vẫn còn u ám.

Nhưng Phật giáo không dừng lại ở việc chỉ ra vấn đề.

Phật giáo đưa ra một lối thoát, bắt đầu từ Chân lý Cao quý thứ nhất:

“Đời là khổ.”

Thoạt nghe như một lời than. Nhưng đó không phải lời than — đó là một chẩn đoán.

Như người thầy thuốc gọi đúng tên căn bệnh trước khi kê đơn. Ta không thể chữa lành điều mà ta không dám gọi tên.

Và khi ta chấp nhận khổ đau cùng đổi thay như bản chất vốn có của cuộc sống — không chống cự, không oán trách — một điều rất lạ sẽ xảy ra.

Ánh sáng bắt đầu rọi vào những khoảnh khắc ta không khổ.

Ta cảm nhận sâu hơn những phút giây hiếm hoi khi cuộc đời diễn ra đúng như mình mong.

Nói giản dị hơn:

ta thôi xem hạnh phúc là điều hiển nhiên.

Hạnh phúc không còn là mặc định bị bỏ quên, mà thành một vị khách quý — và ta ra tận cửa đón lấy, mỗi khi còn có thể.

Rồi sẽ đến một ngày tôi không còn đủ sức nhổ cỏ khỏi những luống rau.

Một ngày tôi quá già, quá mỏi để đẩy chiếc xe cút kít đầy đất.

Cuối cùng, sẽ có một mùa hè tôi ngồi trên hiên nhà nhìn ra khu vườn…

…và chẳng còn điều gì tươi tốt lớn lên ở đó nữa.

Tôi chỉ mong ngày ấy, tôi sẽ không nhìn khu vườn trống như nhìn một mất mát.

Mà như đọc lại một câu văn đã được viết trọn — buồn, nhưng đủ đầy.

Còn bây giờ, trước ngày ấy,

tôi sẽ trân trọng từng củ khoai đào lên từ lòng đất còn thơm mùi mưa,

từng quả ớt hái khỏi cành,

từng mầm non tôi nâng niu trong nhà kính.

Tôi không giữ được những khoảnh khắc ấy. Không ai giữ được.

Nhưng chính vì thế mà chúng quý giá — như hoa quý vì sẽ tàn, như mùa quý vì sẽ hết, như người quý vì còn có nhau hôm nay.

Việc của người làm vườn là gieo và chăm. Còn việc nảy mầm, việc trổ hoa — tôi học cách phó thác cho đất trời.

Buông tay, mà không buông bỏ.

Nam mô A Di Đà Phật.

Sensei Alex Kakuyo