Từ vụ chùa Bầu: Khi bạo lực với trẻ được che đậy bằng hai chữ ‘răn đe’

Nguyễn Thế Duy, kẻ đánh trẻ tại chùa Bầu (phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ) đã bị bắt tạm giam và khởi tố về tội “Cố ý gây thương tích”. Trong lời khai ban đầu, Duy nói mình được giao quản lý đời sống sinh hoạt của các chú tiểu, và vì 5 đứa trẻ không nghe lời, không dọn phòng gọn gàng theo yêu cầu nên y dùng roi bằng cành cây đánh với mục đích “răn đe”.

Cú đánh không nhẹ đi vì mục đích “dạy cho biết”

Việc người đàn ông này phải chịu trách nhiệm đến đâu sẽ được xác định trong quá trình tố tụng. Nhưng từ “răn đe” trong lời khai lại gợi ra một câu chuyện rộng hơn vụ án: Trong thực tế đời sống, bạo lực với trẻ không phải lúc nào cũng được người lớn gọi đúng tên là bạo lực.

Cái tát được gọi là “dạy cho nhớ”, trận đòn thành “cho chừa”, quát mắng thì để trẻ “biết sợ mà ngoan”. Khi bạo lực được gọi bằng những cái tên như vậy, người lớn đôi khi không còn nhận ra mình đang làm tổn thương trẻ. Chính ở đó, ranh giới dễ bị xóa nhòa.

Trẻ cần có kỷ luật, phải học cách giữ vệ sinh, tôn trọng người khác, hoàn thành việc được giao, chịu trách nhiệm khi làm sai. Không ai phủ nhận điều đó, nhưng kỷ luật không đồng nghĩa với làm cho trẻ sợ người có quyền lực hơn mình.

Một em nhỏ dọn phòng có thể là do hiểu việc giữ nơi mình sống sạch sẽ là trách nhiệm. Em cũng có thể dọn phòng thật nhanh vì biết nếu không làm sẽ bị đánh. Nhìn từ bên ngoài, trong cả hai trường hợp, căn phòng đều gọn gàng, nhưng điều đứa trẻ học được lại hoàn toàn khác. Một bên là ý thức về trách nhiệm. Bên kia là cách tránh một trận đòn.

Nghe lời chỉ vì sợ đau không phải là giáo dục

Đây có lẽ là chỗ cần phân biệt rõ nhất giữa kỷ luật và trừng phạt bằng nỗi sợ. UNICEF khuyến nghị phương pháp kỷ luật tích cực không tập trung vào hình phạt mà hướng tới việc giúp trẻ hình thành những mối quan hệ lành mạnh, hiểu kỳ vọng về hành vi và phát triển tính tự giác.

Cách thức được gợi ý rất cụ thể: Nói rõ trẻ cần làm gì, đặt ra yêu cầu phù hợp, giải thích hệ quả của hành vi và thực hiện hệ quả ấy một cách bình tĩnh, nhất quán. UNICEF cũng lưu ý rằng quát mắng và bạo lực thể chất không phải giải pháp giáo dục hiệu quả, và có thể để lại ảnh hưởng xấu lâu dài đối với trẻ.

Điểm đáng chú ý nằm ở hai chữ hệ quả. Trẻ làm đổ đồ thì cùng dọn lại; không hoàn thành phần việc đã thống nhất thì một quyền lợi phù hợp có thể bị giới hạn. Làm tổn thương người khác thì cần xin lỗi và sửa chữa. Đó đều là những cách để trẻ hiểu hành vi của mình dẫn tới điều gì.

Chiếc roi vận hành theo một logic khác. Nó không giúp trẻ hiểu vì sao căn phòng cần sạch. Thông điệp trực tiếp hơn nhiều: Nếu không làm theo yêu cầu của người lớn, cơ thể mình có thể bị đau.

Và khi nỗi đau trở thành công cụ bảo đảm sự phục tùng, điều được củng cố trước tiên chưa chắc là ý thức kỷ luật, có khi chỉ là sự sợ hãi đối với người đang nắm quyền phạt. Chuyện này không chỉ xảy ra trong một ngôi chùa.

Có lẽ vì vậy mà câu hỏi không nên chỉ là người lớn có thương trẻ hay không? Một người có thể rất thương con mà vẫn nghĩ phải đánh thì con mới nên người. Một người chăm sóc có thể muốn trẻ tiến bộ nhưng lại thiếu khả năng kiểm soát cơn giận.

Thiện ý không tự động tạo ra phương pháp giáo dục đúng. Điều cần thay đổi sâu hơn là quan niệm “thương cho roi cho vọt”, quyền dạy trẻ không bao gồm quyền làm đau trẻ để buộc trẻ nghe lời.

Điều trẻ cần học không phải là sợ người lớn

Tháng 6/2026, tại Hội nghị toàn quốc về bảo vệ trẻ em, Chính phủ đặt yêu cầu chuyển mạnh từ xử lý khi trẻ đã bị tổn thương sang chủ động phòng ngừa. UNICEF cũng khuyến nghị tăng các chương trình hỗ trợ cha mẹ, người chăm sóc và thúc đẩy phương pháp nuôi dạy tích cực, không bạo lực.

Đây là một chuyển dịch đáng chú ý. Nếu chỉ đợi tới khi xuất hiện thương tích rồi xử lý người gây ra nó, xã hội vẫn đang đi sau bạo lực. Phòng ngừa phải bắt đầu sớm hơn, ngay trong những điều rất bình thường của đời sống: Người lớn phản ứng thế nào khi trẻ không nghe lời; làm gì khi một yêu cầu bị chống đối; có biết dừng lại khi cơn tức giận nổi lên; có phương pháp nào khác ngoài quát mắng, đe dọa hay đánh…

Kỷ luật tích cực không có nghĩa là để trẻ muốn làm gì thì làm. Trẻ vẫn cần giới hạn, quy tắc và trách nhiệm. Thậm chí, xây dựng những giới hạn rõ ràng và giữ chúng một cách nhất quán thường khó hơn nhiều so với một tiếng quát hay cú đánh.

Khó ở chỗ người lớn phải kiểm soát chính mình trước khi yêu cầu trẻ học cách kiểm soát bản thân. Một đứa trẻ không dọn phòng cần được dạy vì sao mình phải dọn và phải chịu hệ quả phù hợp nếu không thực hiện phần việc ấy. Một đứa trẻ cư xử sai cần được chỉ ra điều sai, được yêu cầu sửa chữa và học cách chịu trách nhiệm. Em không cần một vết hằn trên người để nhớ bài học đó.

Vụ việc tại chùa Bầu đang được xử lý bằng các quy định của pháp luật. Nhưng hai chữ “răn đe” trong lời khai còn đáng được nhớ theo một nghĩa khác; chúng nhắc chúng ta cảnh giác với cách ngôn ngữ đôi khi làm một hành vi bạo lực trở nên dễ chấp nhận hơn.

Gọi một trận đòn là “dạy dỗ” không khiến nó bớt đau. Gọi mục đích là “răn đe” cũng không biến chiếc roi thành một phương pháp giáo dục. Điều đáng mong đợi ở một đứa trẻ không phải là sợ đến mức phải nghe lời, mà là đến một lúc nào đó, ngay cả khi không còn người lớn đứng bên cạnh để nhắc nhở hay trừng phạt, em vẫn hiểu điều gì nên làm và tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình. Đó mới là lúc kỷ luật trở thành giáo dục.

Mẹ của trẻ bị đánh ở chùa Bầu: ‘Tôi lặng người khi nhận ra con trong clip’Sau khi được cơ quan chức năng thông báo về vụ việc, chị Pi Năng Thị Thiên mở đoạn clip lan truyền trên mạng và lặng người khi nhận ra con trai cùng các cháu trong số 5 trẻ bị đánh tại chùa Bầu.

Theo VTC News