Vụ việc 5 chú tiểu tại chùa Bầu (Phật Quang Tự), phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ bị đánh đang được cơ quan chức năng điều tra, xử lý theo quy định pháp luật. Đây là vụ việc nghiêm trọng, đặc biệt bởi nạn nhân là những trẻ em đang sinh hoạt, tu học tại chùa. Việc người có hành vi bạo lực bị xử lý là yêu cầu chính đáng của xã hội.
Tuy nhiên, bên cạnh diễn biến của vụ án, một vấn đề khác cũng đang đặt ra trên không gian mạng: hình ảnh của một người được cho là không phải bị can Nguyễn Thế Duy bị sử dụng, gán ghép vào thông tin về vụ án, sau đó tiếp tục được nhiều tài khoản chia sẻ và bình luận theo hướng quy kết.
Đây không còn đơn thuần là câu chuyện “dùng nhầm một bức ảnh”.
Nó liên quan trực tiếp đến trách nhiệm kiểm chứng thông tin, quyền đối với hình ảnh cá nhân và cách ứng xử của cộng đồng mạng trước một vụ việc đang được dư luận quan tâm.
Nguyễn Thế Duy là ai trong hồ sơ vụ án?
Theo thông tin được cơ quan chức năng và các cơ quan báo chí đăng tải, Nguyễn Thế Duy, sinh năm 2001, được nhận vào chùa Bầu tu tập từ tháng 03 năm 2026.
Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố, bắt tạm giam Duy để điều tra về hành vi Cố ý gây thương tích. Cơ quan công an xác định Duy là người có hành vi đánh 5 chú tiểu gây thương tích. (vnexpress.net)
Theo VnExpress, Duy khai việc đánh các chú tiểu xuất phát từ việc cho rằng các em không nghe lời và không dọn phòng gọn gàng. (vnexpress.net)
Đây là phần thông tin thuộc quá trình tố tụng và cần được nhìn nhận dựa trên nguồn chính thức.
Nhưng chính ở đây cần phân biệt một vấn đề rất cơ bản:
Xác định đúng người là bị can là một chuyện; xác định đúng hình ảnh của bị can lại là chuyện khác.
Hai việc này không thể mặc nhiên đồng nhất.
Khi một bức ảnh bị gán nhầm
Ngày 13/8, Dân trí đăng bài phản ánh về việc hình ảnh sư thầy Thích Đức Trí, người đang tu học tại chùa Bầu, bị nhiều trang mạng xã hội sử dụng và gán ghép với người đánh 5 chú tiểu. (Dantri)
Nếu thông tin này được xác minh, hậu quả của việc sử dụng nhầm hình ảnh cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Bởi với người xem mạng xã hội, đặc biệt khi hình ảnh được đặt cạnh những tiêu đề như “người đánh 5 chú tiểu”, nhận thức rất dễ hình thành theo cách đơn giản:
Người trong ảnh chính là người thực hiện hành vi.
Sau đó, một tài khoản khác sao chép lại. Một video khác sử dụng lại. Một trang Facebook đặt thêm lời bình luận. Một kênh TikTok đọc lại nội dung. Một YouTuber tiếp tục sử dụng hình ảnh.
Thông tin sai vì thế có thể được “nhân bản” với tốc độ nhanh hơn rất nhiều so với quá trình kiểm chứng.
Đến lúc người bị sử dụng hình ảnh lên tiếng, một bộ phận công chúng có thể đã mặc định họ là người gây ra vụ việc.
Đó là điều đặc biệt nguy hiểm.
Một lỗi chú thích ảnh có thể trở thành tổn hại danh dự
Trong báo chí và truyền thông, ảnh không phải là một chi tiết trang trí đơn thuần.
Ảnh là một phần của thông tin.
Khi đặt một bức ảnh dưới một tiêu đề hoặc cạnh một nội dung cụ thể, người xuất bản đang tạo ra một mối liên hệ nhận thức giữa hình ảnh và nội dung.
Vì vậy, nếu hình ảnh của người A được đặt để minh họa cho hành vi của người B, hậu quả không chỉ là “sai ảnh”.
Nó có thể khiến công chúng hiểu rằng A chính là B.
Đặc biệt trong một vụ việc liên quan bạo hành trẻ em, cảm xúc phẫn nộ của xã hội là rất lớn. Khi cảm xúc đã bị kích thích, một hình ảnh được gán nhầm rất dễ trở thành đối tượng của những bình luận gay gắt, thậm chí xúc phạm.
Đây là lý do việc kiểm chứng danh tính nhân vật trong ảnh cần được coi trọng không kém việc kiểm chứng nội dung bài viết.
Không nên biến sự phẫn nộ chính đáng thành quyền được xúc phạm người khác
Có thể hiểu được sự phẫn nộ của dư luận trước hình ảnh các em nhỏ bị đánh.
Nhưng phẫn nộ trước một hành vi sai trái không đồng nghĩa với việc bất kỳ ai cũng có quyền xác định một người là thủ phạm khi chưa có căn cứ.
Càng không thể vì bức xúc mà chửi bới, xúc phạm một người chỉ dựa trên hình ảnh được chia sẻ trên mạng.
Ở đây cần phân biệt ba tầng thông tin.
Thứ nhất, thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền xác định.
Thứ hai, thông tin do cơ quan báo chí dẫn lại từ nguồn có căn cứ.
Thứ ba, bình luận, suy diễn và cáo buộc của người dùng mạng xã hội.
Ba tầng này không có cùng giá trị chứng minh.
Một bình luận có hàng nghìn lượt thích vẫn chỉ là bình luận.
Một video có hàng triệu lượt xem cũng không biến nội dung chưa được kiểm chứng thành sự thật.
“Chia sẻ lại” không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm
Một lý do thường thấy trên mạng xã hội là:
“Thấy người khác đăng nên tôi chia sẻ.”
Nhưng về mặt thông tin, hành động chia sẻ vẫn góp phần đưa nội dung đến một nhóm công chúng mới.
Nếu nội dung đó sai, việc tiếp tục phát tán có thể làm cho hậu quả lớn hơn.
Đặc biệt, với hình ảnh cá nhân, người dùng mạng xã hội cần đặt một câu hỏi rất đơn giản trước khi đăng:
Người trong ảnh có thực sự là người được nhắc đến trong nội dung hay không?
Nếu không chắc chắn, cách an toàn nhất là không đăng.
Trách nhiệm của người làm báo càng lớn
Đối với báo chí, yêu cầu kiểm chứng còn cao hơn.
Một phóng viên có thể tiếp cận hiện trường nhanh hơn công chúng. Một tòa soạn có thể có nguồn tin, biên tập viên và quy trình xuất bản. Vì vậy, khi thông tin được đăng tải dưới tên một cơ quan báo chí, công chúng có cơ sở để kỳ vọng mức độ chính xác cao hơn so với một tài khoản cá nhân.
Điều này không có nghĩa nhà báo không được phép sai.
Sai sót có thể xảy ra.
Nhưng khi phát hiện sai sót, điều quan trọng là sửa sai nhanh, minh bạch và đủ khả năng tiếp cận với những người đã đọc thông tin ban đầu.
Một bài đính chính nằm ở nơi rất ít người nhìn thấy, trong khi video sai tiếp tục được chia sẻ ở hàng chục kênh khác, rõ ràng chưa phải là cách khắc phục hiệu quả nhất.
Cần phân biệt sai sót báo chí với hành vi cố ý
Đây cũng là điểm cần hết sức thận trọng khi đánh giá vụ việc.
Nếu một phóng viên hoặc tòa soạn sử dụng nhầm hình ảnh, chưa thể chỉ từ đó kết luận họ “cố tình hãm hại”, “bao che” hay có động cơ nào khác.
Muốn đưa ra kết luận như vậy cần có chứng cứ.
Cách tiếp cận thuyết phục hơn là đặt câu hỏi:
- Hình ảnh được lấy từ nguồn nào?
- Ai là người cung cấp?
- Người đăng có kiểm chứng danh tính hay không?
- Khi phát hiện nhầm lẫn, nội dung có được sửa hoặc gỡ bỏ không?
- Các nền tảng tiếp tục sử dụng hình ảnh sau khi có thông tin đính chính đã xử lý như thế nào?
- Người bị ảnh hưởng đã có cơ hội cải chính hay chưa?
Đây là những câu hỏi có tính xây dựng hơn nhiều so với việc quy kết động cơ.
Một vụ án không đồng nghĩa với việc tất cả những người ở cùng một nơi đều có trách nhiệm
Một vấn đề khác cũng cần được nhìn nhận tỉnh táo.
Nguyễn Thế Duy đang tu tập tại chùa Bầu là một dữ kiện.
Nhưng từ dữ kiện đó không thể tự động suy ra rằng những người khác tại chùa biết trước hành vi của Duy, đồng tình với hành vi đó hoặc bao che cho Duy.
Cơ quan chức năng đang tiếp tục làm rõ trách nhiệm của các cá nhân, tổ chức liên quan. Tuổi Trẻ cho biết Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ yêu cầu công an khẩn trương điều tra và làm rõ trách nhiệm cá nhân, tổ chức liên quan. (TUOI TRE ONLINE)
Điều này có nghĩa là xã hội cần chờ kết quả xác minh thay vì tự hoàn tất “bản án” trên mạng xã hội.
Nếu có người liên quan, cơ quan chức năng sẽ xác định.
Nếu không liên quan, họ cũng cần được bảo vệ khỏi sự quy chụp.
Trẻ em cần được bảo vệ, nhưng người vô can cũng cần được bảo vệ
Có một nghịch lý đáng suy nghĩ.
Khi chứng kiến hành vi bạo lực đối với trẻ em, xã hội lên tiếng để bảo vệ trẻ.
Đó là điều đúng.
Nhưng trong quá trình bảo vệ một nhóm người yếu thế, xã hội cũng không nên vô tình tạo ra một nạn nhân khác bằng thông tin sai lệch.
Một người bị gán nhầm hình ảnh có thể phải chịu những lời xúc phạm từ hàng nghìn người mà họ không hề biết.
Nếu thông tin sai được lưu lại trên Internet, hậu quả có thể kéo dài ngay cả khi vụ việc ban đầu đã được giải quyết.
Vì vậy, bảo vệ trẻ em và bảo vệ danh dự của người không liên quan không phải là hai mục tiêu đối lập.
Cả hai đều là yêu cầu của một xã hội tôn trọng pháp luật.
Cần một chuẩn mực mới trong xử lý thông tin trên mạng
Từ câu chuyện chùa Bầu, có thể rút ra ít nhất 5 nguyên tắc đơn giản.
Một là, chưa xác minh thì không gán tên người vào hình ảnh.
Hai là, không biến bình luận cá nhân thành kết luận về một vụ án.
Ba là, khi phát hiện sai phải cải chính và gỡ bỏ nội dung sai một cách chủ động.
Bốn là, không sử dụng ngôn ngữ xúc phạm hoặc quy kết trách nhiệm đối với người chưa được cơ quan có thẩm quyền xác định có liên quan.
Năm là, với những vụ việc đang điều tra, cần phân biệt rõ thông tin chính thức với suy luận trên mạng xã hội.
Đây không phải là yêu cầu quá cao.
Đó là chuẩn mực tối thiểu để thông tin không biến thành công cụ gây tổn thương cho những người không liên quan.
Đừng để một sai lầm truyền thông tạo ra một “nạn nhân” mới
Vụ việc tại chùa Bầu cần được xử lý nghiêm minh theo pháp luật.
Người có hành vi đánh các chú tiểu phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Các cơ quan chức năng cũng cần tiếp tục làm rõ toàn bộ những vấn đề liên quan để bảo đảm quyền lợi của các em nhỏ và sự minh bạch của quá trình xử lý.
Nhưng song song với đó, những thông tin về hình ảnh cá nhân bị gán ghép cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Bởi một xã hội văn minh không thể chỉ đặt câu hỏi:
“Ai phải chịu trách nhiệm về hành vi bạo lực?”
Mà còn phải đặt thêm câu hỏi:
“Ai chịu trách nhiệm khi một người vô can bị biến thành thủ phạm trong mắt cộng đồng bằng một thông tin sai?”
Trách nhiệm của báo chí là kiểm chứng.
Trách nhiệm của người làm nội dung là không phát tán thông tin chưa xác thực.
Trách nhiệm của người sử dụng mạng xã hội là biết dừng lại trước khi chia sẻ.
Và trách nhiệm của cộng đồng là không biến sự phẫn nộ chính đáng thành một cuộc “xét xử” không có tòa án.
Trong vụ chùa Bầu, điều cần thiết nhất lúc này không phải là thêm những lời kết tội trên mạng, mà là thông tin chính xác, sự kiểm chứng và thái độ tôn trọng sự thật.
Bởi một khi sự thật được xác định, người sai sẽ phải chịu trách nhiệm.
Còn người không sai cũng cần được trả lại sự trong sạch của mình.
Nguyễn Tuấn Anh
Diễn đàn#Từ #vụ #chùa #Bầu #Một #bức #ảnh #bị #gán #nhầm #và #trách #nhiệm #của #người #làm #truyền #thông1786605654
